Luteolina to flawon, czyli związek należący do jednej z sześciu głównych klas flawonoidów. Występuje w wielu produktach roślinnych, między innymi w selerze, papryce, pietruszce, tymianku, oregano, karczochu i części innych warzyw oraz ziół.
W żywności luteolina często występuje jako glikozydy, a po spożyciu jest szybko metabolizowana. Badania u ludzi pokazują, że w osoczu dominują jej metabolity siarczanowe i glukuronidowe, nie duże ilości wolnej luteoliny. To ma kluczowe znaczenie przy interpretacji badań laboratoryjnych.
Najważniejsze w skrócie
- Luteolina należy do flawonów. Do tej samej klasy należy apigenina.
- Źródłami luteoliny są między innymi seler, papryka, pietruszka, karczoch, tymianek i oregano.
- W produktach roślinnych luteolina często występuje jako glikozydy, a ich forma wpływa na wchłanianie i metabolizm.
- Po spożyciu u ludzi wykrywa się przede wszystkim siarczany i glukuronidy luteoliny.
- Badania obserwacyjne wiążą większe spożycie flawonów lub luteoliny z częścią korzystnych wyników zdrowotnych, ale nie dowodzą działania przyczynowego.
- Badania kliniczne preparatów zawierających luteolinę najczęściej dotyczą mieszanin z innymi składnikami. Nie pozwalają przypisać efektu samej luteolinie.
- Większość twierdzeń o działaniu przeciwnowotworowym, neuroprotekcyjnym i silnym działaniu przeciwzapalnym nadal opiera się głównie na danych przedklinicznych.
- Nie ma ustalonej dziennej normy spożycia luteoliny ani dobrze potwierdzonego zakresu długoterminowego bezpieczeństwa wysokich dawek suplementacyjnych.
Czym jest luteolina?
Luteolina jest flawonem o strukturze 3',4',5,7-tetrahydroksyflawonu. Chemicznie jest blisko spokrewniona z apigeniną, ale ma dodatkową grupę hydroksylową i nie należy traktować wyników badań obu związków jako wymiennych.
Jej klasę nadrzędną opisujemy w artykule Flawony: apigenina, luteolina, źródła i badania. W tej samej klasie występują też inne związki, ale luteolina i apigenina należą do najlepiej poznanych.
Gdzie występuje luteolina?
Seler i papryka
Seler i różne odmiany papryki są częstymi źródłami luteoliny w diecie. Zawartość zależy od odmiany, części rośliny, warunków uprawy, dojrzałości i sposobu przygotowania.
Pietruszka, tymianek i oregano
Zioła i rośliny przyprawowe mogą dostarczać stosunkowo dużo flawonów w przeliczeniu na masę. Trzeba jednak uwzględnić wielkość porcji. Nawet produkt o wysokiej zawartości luteoliny nie musi być jej głównym źródłem w całej diecie, jeśli spożywamy go w małych ilościach.
Karczoch
Karczoch i ekstrakty z liści karczocha są dobrze opisanym źródłem glikozydów luteoliny. W badaniach farmakokinetycznych u ludzi podawano ekstrakty zawierające luteolino-7-O-glukozyd i inne związki fenolowe, co pozwoliło śledzić metabolity luteoliny po spożyciu.
Szerszy przegląd źródeł roślinnych znajdziesz w artykule Flawonoidy w diecie: źródła, produkty i różnorodność.
Luteolina i glikozydy luteoliny
W roślinach luteolina może występować jako aglikon, czyli wolna forma związku, albo jako glikozydy. Przykładem jest luteolino-7-O-glukozyd. Przyłączenie cukru zmienia właściwości cząsteczki i wpływa na to, gdzie oraz jak szybko zostanie przetworzona po spożyciu.
Przegląd dotyczący flawonów wskazuje, że O-glikozydy i C-glikozydy mogą różnić się sposobem hydrolizy, wchłaniania i metabolizmu. Nie wystarczy więc porównać wyłącznie liczby miligramów luteoliny deklarowanych dla różnych produktów.
Co dzieje się z luteoliną po spożyciu?
Po wchłonięciu luteolina podlega intensywnemu metabolizmowi fazy II. Oznacza to między innymi sprzęganie z kwasem glukuronowym i siarczanami.
W badaniu z ekstraktem z liści karczocha u 14 zdrowych ochotników podawano dwa ekstrakty zawierające glikozydy luteoliny odpowiadające około 14,4 mg lub 35,2 mg luteoliny. W osoczu i moczu nie wykryto wolnej luteoliny ani pierwotnych glikozydów. Luteolina pojawiała się jako siarczany i glukuronidy, a maksymalne stężenia obserwowano szybko, około pół godziny po podaniu.
W innym badaniu u ludzi po doustnym podaniu luteoliny aglikonowej głównym wykrywanym metabolitem w osoczu był luteolino-3'-O-siarczan. Wynik ponownie pokazuje, że organizm nie jest długo eksponowany na taką samą cząsteczkę, jaką często stosuje się w badaniach komórkowych.
To jeden z powodów, dla których wysokie stężenie wolnej luteoliny działające na komórki w laboratorium nie może być automatycznie uznane za efekt możliwy do osiągnięcia po zjedzeniu warzyw albo przyjęciu zwykłej dawki suplementu.
Mechanizmy wchłaniania i metabolizmu wyjaśniamy szerzej w pillarze Biodostępność flawonoidów: wchłanianie, metabolity i mikrobiom.
Co pokazują badania na ludziach?
Badania farmakokinetyczne
Najmocniejszą częścią danych dotyczących samej luteoliny są badania farmakokinetyczne. Pokazują one, że związek jest wchłaniany, ale szybko przekształcany w metabolity. Dają więc dobrą podstawę do interpretowania badań mechanistycznych, lecz same w sobie nie dowodzą korzyści klinicznych.
Spożycie luteoliny a śmiertelność w cukrzycy typu 2
W analizie NHANES obejmującej 2461 osób z cukrzycą typu 2 wyższe szacowane spożycie luteoliny było związane z niższą śmiertelnością całkowitą i sercową podczas mediany 8,4 roku obserwacji. Autorzy opisali odwrotną zależność dawka-odpowiedź w zakresie spożycia obserwowanym w badanej populacji.
To badanie obserwacyjne. Nie losowano uczestników do różnego spożycia luteoliny, a dieta była częścią większego wzorca żywieniowego i stylu życia. Wynik wskazuje na związek statystyczny, ale nie dowodzi, że zwiększenie spożycia luteoliny samo w sobie zmniejsza śmiertelność.
Spożycie luteoliny w przewlekłej chorobie nerek
Podobną analizę wykonano u 2393 osób z przewlekłą chorobą nerek. Podczas mediany 93 miesięcy obserwacji wyższe spożycie luteoliny było związane z niższą śmiertelnością całkowitą i sercowo-naczyniową.
Także tutaj mamy badanie obserwacyjne, nie interwencyjne. Takich wyników nie należy zamieniać w zalecenie suplementacji. Mogą one odzwierciedlać szerszy wzorzec diety bogatej w produkty roślinne lub inne cechy uczestników.
Flawony a demencja
W dużym duńskim badaniu prospektywnym obejmującym 55 985 osób i obserwację do 23 lat umiarkowane spożycie flawonów było związane z niższym ryzykiem rozpoznania demencji w porównaniu z niskim spożyciem. Nie stwierdzono jednak istotnego związku dla choroby Alzheimera jako osobnego punktu końcowego.
Badanie dotyczyło klasy flawonów, a nie izolowanej luteoliny. Nie można więc przedstawiać go jako dowodu, że luteolina zapobiega demencji.
Flawony a choroby sercowo-naczyniowe
W dużej kohorcie amerykańskiej większe spożycie kilku klas flawonoidów, w tym flawonów, było związane z niższą śmiertelnością sercowo-naczyniową. Także w tym przypadku ekspozycją była dieta i cała klasa związków, nie suplement z luteoliną.
Co z badaniami preparatów zawierających luteolinę?
Istnieją randomizowane badania kliniczne produktów zawierających luteolinę razem z innymi substancjami. Są przydatne, ale trzeba je interpretować jako badania konkretnej formulacji.
Luteolina z kwasem chlorogenowym
W badaniu z udziałem 100 osób z zespołem metabolicznym przez 6 miesięcy oceniano preparat zawierający kwas chlorogenowy i jego pochodne oraz luteolinę i jej pochodne. W grupie aktywnej poprawiło się kilka parametrów metabolicznych i naczyniowych w porównaniu z placebo.
Nie da się jednak ustalić, jaka część efektu wynikała z luteoliny, jaka z kwasu chlorogenowego, a jaka z interakcji składników. Badanie takiej mieszaniny nie jest RCT czystej luteoliny.
PEA i luteolina przy zaburzeniach węchu po COVID-19
W wieloośrodkowym randomizowanym badaniu oceniano połączenie ultramikronizowanego palmitoiloetanoloamidu z luteoliną razem z treningiem węchowym. Do badania włączono 185 osób z przewlekłym zaburzeniem węchu po COVID-19. Grupa otrzymująca preparat z treningiem poprawiła wyniki testów węchu bardziej niż grupa z treningiem i placebo.
To wynik dla połączenia PEA, luteoliny i treningu węchowego. Nie pozwala przypisać efektu samej luteolinie.
Czy luteolina działa przeciwzapalnie?
W komórkach i modelach zwierzęcych luteolina wpływa na liczne szlaki związane z odpowiedzią zapalną, między innymi NF-kB, MAPK i STAT3. Z tego powodu jest często opisywana jako związek przeciwzapalny.
Problemem jest przełożenie tych mechanizmów na człowieka. Stężenia stosowane w laboratorium mogą być znacznie wyższe niż ekspozycja osiągana po diecie, a w krążeniu dominują metabolity. Dane kliniczne dla izolowanej luteoliny są nadal ograniczone.
Poprawniej jest więc napisać, że luteolina wykazuje działania przeciwzapalne w badaniach przedklinicznych i jest badana klinicznie, niż twierdzić, że jej suplementacja ma potwierdzone działanie przeciwzapalne u ludzi.
Luteolina a mózg i funkcje poznawcze
Luteolina jest intensywnie badana w modelach neurozapalenia, stresu oksydacyjnego i chorób neurodegeneracyjnych. W laboratorium opisano wpływ na liczne szlaki komórkowe związane z odpowiedzią zapalną i funkcją neuronów.
Nie oznacza to jednak potwierdzonego działania neuroprotekcyjnego u ludzi. Obserwacyjne badania flawonów i demencji są interesujące, ale dotyczą diety i całej klasy związków. Nie ma podstaw, aby przedstawiać luteolinę jako sposób zapobiegania chorobie Alzheimera lub leczenia zaburzeń poznawczych.
Luteolina i nowotwory
W badaniach komórkowych i zwierzęcych analizowano wpływ luteoliny na proliferację komórek, apoptozę, szlaki sygnałowe i odpowiedź na inne terapie. Powstało na tej podstawie wiele hipotez dotyczących potencjalnych zastosowań onkologicznych.
Przegląd z 2025 roku dotyczący luteoliny i apigeniny podkreśla, że mimo obiecujących danych przedklinicznych żaden z tych flawonów nie został dotąd potwierdzony jako skuteczny lek przeciwnowotworowy w badaniach klinicznych.
Małe badanie fazy I z 2025 roku objęło pięciu mężczyzn z rakiem prostaty pozostających w aktywnym nadzorze. Przyjmowali 50 mg luteoliny dziennie przez 6 miesięcy. Nie odnotowano działań niepożądanych związanych z interwencją, ale tak mała, jednoramienna próba nie pozwala oceniać skuteczności przeciwnowotworowej ani ustalać bezpieczeństwa dla szerokiej populacji.
Luteolina z żywności a suplement
| Źródło | Co faktycznie spożywamy | Jak interpretować dane |
|---|---|---|
| Warzywa i zioła | glikozydy luteoliny wraz z błonnikiem i wieloma innymi związkami roślinnymi | efekt całego produktu nie może być przypisany wyłącznie luteolinie |
| Ekstrakty roślinne | luteolina razem z innymi polifenolami i składnikami ekstraktu | wynik badania dotyczy konkretnego ekstraktu |
| Preparaty wieloskładnikowe | luteolina plus inne substancje aktywne | nie pozwalają ustalić udziału luteoliny w obserwowanym efekcie |
| Izolowana luteolina | pojedynczy związek, często w dawce większej niż typowe spożycie z jednej porcji żywności | danych klinicznych i długoterminowych danych bezpieczeństwa jest nadal niewiele |
Czy istnieje zalecana dzienna dawka luteoliny?
Nie ma oficjalnej normy spożycia luteoliny dla populacji ogólnej. Nie istnieje RDA ani inna powszechnie uznana dawka określająca optymalne dzienne spożycie.
Dawki z badań eksperymentalnych nie są automatycznie dawkami zalecanymi. Dotyczy to szczególnie preparatów dostarczających izolowaną luteolinę w ilościach większych niż typowe spożycie z żywności.
Co wiadomo o bezpieczeństwie?
Luteolina występująca naturalnie w diecie jest spożywana jako część produktów roślinnych. Znacznie mniej wiadomo o wielomiesięcznym stosowaniu wysokich dawek izolowanej luteoliny.
Małe badanie fazy I z dawką 50 mg dziennie przez 6 miesięcy nie wykazało działań niepożądanych u pięciu uczestników, ale liczebność tej próby jest zbyt mała, aby wyznaczać na jej podstawie ogólny profil bezpieczeństwa.
Badania laboratoryjne wskazują też na możliwość wpływu luteoliny na enzymy metabolizujące leki i transportery. Znaczenie kliniczne takich interakcji nie jest dobrze ustalone. Osoby przyjmujące leki przewlekle, kobiety w ciąży lub karmiące oraz osoby planujące wysokie dawki suplementu powinny omówić suplementację z lekarzem lub farmaceutą.
Jak czytać badania o luteolinie?
- Czy badano samą luteolinę? Preparat z kwasem chlorogenowym, PEA lub ekstrakt roślinny nie jest badaniem izolowanego związku.
- Czy badanie było prowadzone u ludzi? Duża część wiedzy mechanistycznej pochodzi z komórek i modeli zwierzęcych.
- Jaką formę podano? Aglikon i glikozydy mogą mieć inną farmakokinetykę.
- Jakie metabolity faktycznie krążyły we krwi? Po spożyciu dominują siarczany i glukuronidy.
- Czy wynik jest obserwacyjny? Związek między spożyciem a śmiertelnością nie dowodzi przyczynowości.
- Czy wynik dotyczy markera czy zdarzenia klinicznego? Zmiana CRP lub funkcji śródbłonka nie jest równoznaczna z zapobieganiem zawałom lub innym chorobom.
Ogólne zasady interpretacji opisujemy w pillarze Flawonoidy a zdrowie: co pokazują badania.
FAQ
Czy luteolina jest flawonoidem?
Tak. Luteolina należy do flawonów, jednej z głównych klas flawonoidów.
W czym występuje luteolina?
Znajduje się między innymi w selerze, papryce, pietruszce, karczochu, tymianku, oregano i innych produktach roślinnych.
Czy luteolina i apigenina to to samo?
Nie. Oba związki należą do flawonów, ale różnią się budową chemiczną, metabolizmem i zakresem badań.
Czy luteolina dobrze się wchłania?
Jest wchłaniana, ale szybko metabolizowana. U ludzi w osoczu wykrywa się przede wszystkim jej siarczany i glukuronidy, a nie wysokie stężenia wolnej luteoliny.
Czy luteolina działa przeciwzapalnie?
Takie działanie jest dobrze opisane w badaniach komórkowych i zwierzęcych. Dane kliniczne dla izolowanej luteoliny są znacznie bardziej ograniczone.
Czy luteolina pomaga na pamięć lub demencję?
Nie ma mocnych dowodów klinicznych, że izolowana luteolina zapobiega demencji lub poprawia funkcje poznawcze. Badania obserwacyjne dotyczą głównie całej klasy flawonów i wzorca diety.
Czy luteolina ma działanie przeciwnowotworowe?
W badaniach przedklinicznych opisano liczne mechanizmy, ale skuteczność przeciwnowotworowa luteoliny nie została potwierdzona w odpowiednich badaniach klinicznych.
Czy istnieje bezpieczna dawka suplementu z luteoliną?
Nie ma jednej oficjalnej dawki dla populacji ogólnej. Długoterminowe dane bezpieczeństwa wysokich dawek izolowanej luteoliny są ograniczone.
Powiązane materiały
- Flawony: apigenina, luteolina, źródła i badania
- Apigenina: źródła, biodostępność i co pokazują badania
- Rodzaje flawonoidów: klasy, związki i źródła
- Flawonoidy w diecie: źródła, produkty i różnorodność
- Biodostępność flawonoidów: wchłanianie, metabolity i mikrobiom
- Flawonoidy a zdrowie: co pokazują badania
Źródła i badania
- Hostetler GL, Ralston RA, Schwartz SJ. Flavones: Food Sources, Bioavailability, Metabolism, and Bioactivity. Advances in Nutrition. 2017;8(3):423-435. PMID: 28507008. DOI: 10.3945/an.116.012948. PubMed.
- Wittemer SM, Ploch M, Windeck T, et al. Bioavailability and pharmacokinetics of caffeoylquinic acids and flavonoids after oral administration of artichoke leaf extracts in humans. Phytomedicine. 2005;12(1-2):28-38. PMID: 15693705. DOI: 10.1016/j.phymed.2003.11.002. PubMed.
- Hayasaka N, et al. Absorption and Metabolism of Luteolin in Rats and Humans in Relation to in Vitro Anti-inflammatory Effects. Journal of Agricultural and Food Chemistry. 2018. PMID: 30280574. DOI: 10.1021/acs.jafc.8b03273. PubMed.
- Zhang W, Li D, Shan Y, et al. Luteolin intake is negatively associated with all-cause and cardiac mortality among patients with type 2 diabetes mellitus. Diabetology & Metabolic Syndrome. 2023;15:59. PMID: 36966325. DOI: 10.1186/s13098-023-01026-9. PubMed.
- Yao X, Zhou Z. Dietary intake of luteolin is negatively associated with all-cause and cardiovascular mortality in chronic kidney disease patients. BMC Public Health. 2024;24:2044. PMID: 39080632. DOI: 10.1186/s12889-024-19458-x. PubMed.
- Bondonno CP, Bondonno NP, Dalgaard F, et al. Flavonoid intake and incident dementia in the Danish Diet, Cancer, and Health cohort. Alzheimer's & Dementia: Translational Research & Clinical Interventions. 2021;7:e12175. PMID: 34027025. DOI: 10.1002/trc2.12175. PubMed.
- McCullough ML, Peterson JJ, Patel R, et al. Flavonoid intake and cardiovascular disease mortality in a prospective cohort of US adults. American Journal of Clinical Nutrition. 2012;95(2):454-464. PMID: 22218162. DOI: 10.3945/ajcn.111.016634. PubMed.
- Rondanelli M, et al. Altilix Supplement Containing Chlorogenic Acid and Luteolin Improved Hepatic and Cardiometabolic Parameters in Subjects with Metabolic Syndrome: A 6 Month Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Study. Nutrients. 2019. PMID: 31731527. PubMed.
- Di Stadio A, D'Ascanio L, Vaira LA, et al. Ultramicronized Palmitoylethanolamide and Luteolin Supplement Combined with Olfactory Training to Treat Post-COVID-19 Olfactory Impairment: A Multi-Center Double-Blinded Randomized Placebo-Controlled Clinical Trial. Current Neuropharmacology. 2022;20(10):2001-2012. PMID: 35450527. DOI: 10.2174/1570159X20666220420113513. PubMed.
- Naiki T, et al. Preliminary Evidence on Safety and Clinical Efficacy of Luteolin for Patients With Prostate Cancer Under Active Surveillance. 2025. PMID: 40046611. PubMed.
- Li X, Li Y, Chen S, Guo L, Mei N. Potential anticancer effects and toxicity of flavones luteolin and apigenin in vivo. Journal of Environmental Science and Health, Part C. 2025;43(4):374-410. PMID: 40635287. DOI: 10.1080/26896583.2025.2527437. PubMed.
Nota redakcyjna: artykuł ma charakter edukacyjny. Dane obserwacyjne nie dowodzą przyczynowości, wyniki preparatów wieloskładnikowych nie mogą być przypisane samej luteolinie, a dane komórkowe i zwierzęce nie są automatycznie dowodem działania u ludzi.