Flawony: apigenina, luteolina, źródła i badania

Flawony to jedna z głównych klas flawonoidów. Do najlepiej poznanych związków należą apigenina i luteolina. W diecie występują między innymi w pietruszce, selerze, rumianku, papryce, tymianku i części innych ziół oraz warzyw.

Wokół apigeniny i luteoliny powstało wiele badań laboratoryjnych, ale liczba dobrze kontrolowanych badań klinicznych u ludzi jest nadal ograniczona. Dlatego przy flawonach szczególnie ważne jest oddzielenie danych o mechanizmach od dowodów na realny efekt zdrowotny u człowieka.

Czym są flawony?

Flawony są podklasą flawonoidów o charakterystycznej strukturze chemicznej. W roślinach występują głównie w postaci połączonej z cukrami, czyli jako glikozydy.

Najczęściej omawiane flawony to:

• apigenina,
• luteolina,
• chryzyna,
• baikalina i baicaleina, występujące głównie w określonych roślinach leczniczych.

W codziennej diecie największe znaczenie mają apigenina i luteolina. To właśnie im poświęcona jest większość badań dotyczących metabolizmu i potencjalnych efektów biologicznych.

Flawony a flawonole: jaka jest różnica?

Nazwy są podobne, ale flawony i flawonole to różne klasy związków.

Pełny podział klas znajdziesz w pillarze Rodzaje flawonoidów: klasy, związki i źródła.

Gdzie występują flawony?

Flawony nie należą do najbardziej obficie spożywanych klas flawonoidów, ale mają kilka charakterystycznych źródeł.

Pietruszka

Pietruszka jest jednym z najlepiej opisanych źródeł apigeniny. Występuje ona głównie jako glikozyd o nazwie apiina. Badania u ludzi pokazały, że po spożyciu pietruszki apigenina jest wchłaniana, ale jej los w organizmie silnie zależy od formy chemicznej i matrycy żywności.

Seler

Seler może dostarczać zarówno apigeniny, jak i luteoliny. Zawartość różni się między odmianami i częściami rośliny.

Rumianek

Rumianek zawiera pochodne apigeniny. Badania farmakokinetyczne u ludzi pokazują, że apigenina z naparu może być wchłaniana i metabolizowana inaczej niż apigenina z pietruszki.

Papryka i zioła

Luteolina występuje między innymi w papryce, selerze, tymianku i innych ziołach. W produktach roślinnych może występować jako aglikon lub jako glikozydy.

Więcej o źródłach flawonoidów opisujemy w przewodniku Flawonoidy w diecie: źródła, produkty i różnorodność.

Apigenina: co wiadomo o biodostępności?

Jedno z klasycznych badań u ludzi oceniało biodostępność apigeniny po spożyciu pietruszki. W badaniu uczestniczyło 11 zdrowych osób. Po jednorazowej porcji pietruszki apigenina pojawiała się w osoczu, a maksymalne stężenie osiągano średnio po około 7 godzinach. Jednocześnie ilość apigeniny wydalana z moczem była niewielka i występowały duże różnice między uczestnikami.

Nowsze badanie farmakokinetyczne z 2022 roku pokazało jeszcze wyraźniej, że forma chemiczna ma znaczenie. Wolna apigenina była słabo dostępna, podczas gdy po spożyciu glikozydów z pietruszki lub rumianku obserwowano znacznie większą ekspozycję na metabolity apigeniny. Czas osiągnięcia maksymalnego stężenia różnił się zależnie od źródła i matrycy.

W krążeniu wykrywano głównie metabolity, takie jak apigenina-4'-glukuronid, apigenina-7-glukuronid i apigenina-7-siarczan. Oznacza to, że badania komórkowe prowadzone na wysokich stężeniach wolnej apigeniny nie odzwierciedlają bezpośrednio sytuacji po zjedzeniu pietruszki lub wypiciu rumianku.

Luteolina: co dzieje się po spożyciu?

Luteolina także szybko przechodzi metabolizm. Badania z udziałem ludzi wykazały, że po podaniu luteoliny lub ekstraktów zawierających jej glikozydy w osoczu dominują metabolity siarczanowe i glukuronidowe.

W badaniu dotyczącym ekstraktu z liści karczocha luteolina podana jako glikozyd nie była wykrywana w osoczu w postaci pierwotnej. Wykrywano natomiast jej siarczany i glukuronidy. Podobnie w późniejszych badaniach u ludzi głównymi formami krążącymi były metabolity sprzężone.

To ważne przy interpretacji badań mechanistycznych. Organizm człowieka po spożyciu luteoliny jest eksponowany głównie na jej metabolity, a nie na wysokie stężenia wolnej luteoliny stosowane często w badaniach in vitro.

Szersze zasady dotyczące metabolizmu opisujemy w pillarze Biodostępność flawonoidów: wchłanianie, metabolity i mikrobiom.

Co pokazują badania na ludziach?

W przypadku flawonów istnieją dwa różne poziomy dowodów. Pierwszy to badania obserwacyjne dotyczące spożycia flawonów z dietą. Drugi to niewielka liczba badań klinicznych dotyczących konkretnych preparatów zawierających luteolinę lub produktów standaryzowanych na apigeninę.

Badania obserwacyjne: demencja

W dużej duńskiej kohorcie obejmującej 55 985 osób obserwowanych przez 23 lata umiarkowane spożycie flawonów było związane z niższym ryzykiem rozpoznania demencji w porównaniu z niskim spożyciem. Dla flawonów hazard ratio wynosił 0,85, z 95% CI od 0,77 do 0,95.

To wynik obserwacyjny. Nie dowodzi, że apigenina lub luteolina zapobiegają demencji. Wyższe spożycie flawonów może być markerem diety bogatszej w warzywa, zioła i inne produkty roślinne oraz wiązać się z innymi zachowaniami zdrowotnymi.

Badania obserwacyjne: choroby sercowo-naczyniowe

W dużej amerykańskiej kohorcie obejmującej ponad 98 tysięcy dorosłych wyższe spożycie flawonów było związane z niższą śmiertelnością sercowo-naczyniową. Podobne zależności dla flawonów pojawiały się także w części meta-analiz badań prospektywnych.

Nie wszystkie badania są jednak zgodne. W innych kohortach dla flawonów nie obserwowano istotnego związku z incydentami sercowo-naczyniowymi. To kolejny powód, aby nie przedstawiać tej klasy jako środka zapobiegającego chorobom serca.

Apigenina i badania kliniczne

W ostatnich latach pojawiły się badania kliniczne wykorzystujące rumianek standaryzowany na zawartość apigeniny. Przykładem jest randomizowane badanie kobiet po menopauzie, w którym stosowano kapsułki z rumiankiem zawierającym 1,2% apigeniny.

Takie badanie nie jest jednak badaniem czystej apigeniny. Rumianek zawiera wiele innych związków, dlatego nie można przypisać obserwowanego efektu wyłącznie apigeninie.

Luteolina i badania kliniczne

Istnieją randomizowane badania preparatów zawierających luteolinę, ale często jest ona łączona z innymi substancjami. Przykładem są badania po COVID-19, w których stosowano połączenie palmitoiloetanoloamidu i luteoliny wraz z treningiem węchowym.

Wynik takiej interwencji nie pozwala ocenić samodzielnego działania luteoliny. Podobny problem dotyczy preparatów łączących luteolinę z kwasem chlorogenowym lub innymi polifenolami.

W 2025 roku opublikowano małe badanie fazy I obejmujące pięciu pacjentów z rakiem prostaty pod aktywną obserwacją, którzy przyjmowali 50 mg luteoliny dziennie przez sześć miesięcy. Nie odnotowano działań niepożądanych, ale tak mała próba służy przede wszystkim ocenie bezpieczeństwa i nie pozwala wnioskować o skuteczności przeciwnowotworowej.

Co z badaniami nad stanem zapalnym, nowotworami i mózgiem?

Apigenina i luteolina są bardzo intensywnie badane w modelach komórkowych i zwierzęcych. Opisywane są między innymi szlaki związane z NF-kB, MAPK, PI3K/Akt, Nrf2 i odpowiedzią zapalną.

Te wyniki są przydatne do budowania hipotez biologicznych, ale nie są dowodem działania klinicznego. Systematyczny przegląd z 2026 roku dotyczący apigeniny w depresji i lęku obejmował wyłącznie badania przedkliniczne na gryzoniach. Autorzy uznali wyniki za obiecujące, ale wskazali potrzebę badań translacyjnych u ludzi.

Podobny problem dotyczy luteoliny. Przeglądy opisują wiele potencjalnych mechanizmów przeciwnowotworowych i przeciwzapalnych, ale kliniczna walidacja pozostaje ograniczona.

Czy flawony działają jako antyoksydanty?

W probówce apigenina i luteolina mogą wykazywać aktywność antyoksydacyjną. W organizmie człowieka nie powinno się jednak przedstawiać ich działania jako prostego „neutralizowania wolnych rodników”.

Po spożyciu związki te są szybko metabolizowane, a ich stężenia w krążeniu są znacznie niższe niż w wielu eksperymentach laboratoryjnych. Potencjalne efekty biologiczne mogą wynikać z wpływu na szlaki sygnałowe, ekspresję genów, enzymy i działanie metabolitów.

Czy więcej apigeniny lub luteoliny znaczy lepiej?

Nie ma podstaw do takiego wniosku. Nie ustalono oficjalnej dziennej normy spożycia apigeniny ani luteoliny.

Żywność zawierająca flawony jest częścią normalnej diety, ale skoncentrowany suplement jest inną interwencją. Wysokie dawki pojedynczych związków mogą mieć inną farmakokinetykę i potencjał interakcji z lekami.

Przeglądy farmakokinetyczne luteoliny wskazują między innymi na możliwość oddziaływania na transportery i enzymy metabolizujące leki. Znaczenie kliniczne takich interakcji nie zawsze jest dobrze określone, dlatego suplementacja wysokimi dawkami nie powinna być traktowana jak równoważnik jedzenia pietruszki, selera czy ziół.

Jak rozsądnie zwiększyć spożycie flawonów?

Najprostszą drogą jest dieta zawierająca różne warzywa, zioła i napary roślinne. Źródłami mogą być pietruszka, seler, papryka, tymianek, rumianek i inne produkty roślinne.

Nie ma potrzeby koncentrować diety na jednym związku. Produkty roślinne dostarczają jednocześnie wielu klas flawonoidów, błonnika, witamin i innych składników.

Jak czytać badania o flawonach?

1. Czy badano żywność, pojedynczy związek czy mieszankę? Rumianek, ekstrakt i czysta apigenina to nie ta sama interwencja.
2. Czy wynik pochodzi z badania na ludziach? Wiele efektów apigeniny i luteoliny opisano dotąd głównie w modelach komórkowych i zwierzęcych.
3. Jaka była forma chemiczna? Glikozyd i aglikon mogą mieć inną biodostępność.
4. Co krąży we krwi? Po spożyciu dominują głównie glukuronidy i siarczany, nie wolny związek.
5. Czy badanie obserwacyjne mówi o związku, czy o przyczynowości? Niższe ryzyko w kohorcie nie oznacza, że flawony zapobiegają chorobie.
6. Czy preparat zawierał inne składniki? Wyniku produktu łączonego nie można przypisać wyłącznie luteolinie lub apigeninie.

Szersze zasady interpretowania badań opisujemy w pillarze Flawonoidy a zdrowie: co pokazują badania.

FAQ

Czy apigenina jest flawonem?

Tak. Apigenina należy do klasy flawonów i występuje między innymi w pietruszce, selerze i rumianku.

Czy luteolina jest flawonem?

Tak. Luteolina należy do flawonów i występuje między innymi w papryce, selerze, tymianku i innych ziołach oraz warzywach.

Czy pietruszka jest dobrym źródłem apigeniny?

Tak. Pietruszka jest jednym z najlepiej opisanych źródeł apigeniny. Badania u ludzi wykazały, że apigenina z pietruszki może być wchłaniana, choć jej biodostępność zależy od formy i matrycy.

Czy apigenina poprawia sen lub nastrój?

Nie ma wystarczających dowodów klinicznych, aby przypisać czystej apigeninie takie działanie. Duża część badań dotyczących układu nerwowego ma charakter przedkliniczny.

Czy luteolina ma działanie przeciwnowotworowe?

W badaniach komórkowych i zwierzęcych opisano wiele potencjalnych mechanizmów. Badania kliniczne u ludzi są jednak nadal zbyt ograniczone, aby traktować luteolinę jako terapię przeciwnowotworową.

Czy istnieje zalecana dzienna dawka flawonów?

Nie. Nie ma oficjalnej normy spożycia apigeniny, luteoliny ani całej klasy flawonów.

Powiązane materiały

• Rodzaje flawonoidów: klasy, związki i źródła
• Flawonoidy: czym są, gdzie występują i co mówi nauka
• Flawonole: kwercetyna, kemferol, źródła i badania
• Flawan-3-ole: źródła, metabolizm i co pokazują badania
• Flawonoidy w diecie: źródła, produkty i różnorodność
• Biodostępność flawonoidów: wchłanianie, metabolity i mikrobiom
• Flawonoidy a zdrowie: co pokazują badania

Źródła i badania

1. Meyer H, Bolarinwa A, Wolfram G, Linseisen J. Bioavailability of apigenin from apiin-rich parsley in humans. Annals of Nutrition and Metabolism. 2006;50(3):167-172. PMID: 16407641. DOI: 10.1159/000090736. PubMed.
2. Borges G, et al. Absorption, distribution, metabolism and excretion of apigenin and its glycosides in healthy male adults. Free Radical Biology and Medicine. 2022;185:90-96. PMID: 35452808. DOI: 10.1016/j.freeradbiomed.2022.04.007. PubMed.
3. Tang D, Chen K, Huang L, Li J. Pharmacokinetic properties and drug interactions of apigenin, a natural flavone. Expert Opinion on Drug Metabolism & Toxicology. 2017;13(3):323-330. PMID: 27766890. DOI: 10.1080/17425255.2017.1251903. PubMed.
4. López-Lázaro M. Distribution and biological activities of the flavonoid luteolin. Mini-Reviews in Medicinal Chemistry. 2009. PMID: 19149659. PubMed.
5. Bioavailability and pharmacokinetics of caffeoylquinic acids and flavonoids after oral administration of Artichoke leaf extracts in humans. Phytomedicine. PMID: 15693705. DOI: 10.1016/j.phymed.2003.11.002. PubMed.
6. Hayasaka N, et al. Absorption and Metabolism of Luteolin in Rats and Humans in Relation to in Vitro Anti-inflammatory Effects. Journal of Agricultural and Food Chemistry. 2018. PMID: 30280574. DOI: 10.1021/acs.jafc.8b03273. PubMed.
7. Bondonno NP, et al. Flavonoid intake and incident dementia in the Danish Diet, Cancer, and Health cohort. Alzheimer's & Dementia. 2021. PMID: 34027025. PubMed.
8. McCullough ML, et al. Flavonoid intake and cardiovascular disease mortality in a prospective cohort of US adults. American Journal of Clinical Nutrition. 2012. PMID: 22218162. DOI: 10.3945/ajcn.111.016634. PubMed.
9. Grosso G, et al. Dietary Flavonoid and Lignan Intake and Mortality in Prospective Cohort Studies: Systematic Review and Dose-Response Meta-Analysis. American Journal of Epidemiology. 2017;185(12):1304-1316. PMID: 28472215. DOI: 10.1093/aje/kww207. PubMed.
10. Mohsenzadeh-Ledari F, et al. Efficacy and safety of Matricaria chamomilla intervention in managing menopausal symptoms: a triple-blind clinical trial. Menopause. 2025;32(4):353-358. PMID: 39836709. DOI: 10.1097/GME.0000000000002496. PubMed.
11. Castellino G, et al. Altilix Supplement Containing Chlorogenic Acid and Luteolin Improved Hepatic and Cardiometabolic Parameters in Subjects with Metabolic Syndrome: A 6 Month Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Study. Nutrients. 2019;11(11):2580. PMID: 31731527. DOI: 10.3390/nu11112580. PubMed.
12. Wang J, Shi K. Apigenin for Depression and Anxiety: A Systematic Review of Preclinical Studies. Iranian Journal of Pharmaceutical Research. 2026;25(1):e167153. PMID: 42488186. DOI: 10.5812/ijpr-167153. PubMed.
13. Shi M, et al. Luteolin, a flavone ingredient: Anticancer mechanisms, combined medication strategy, pharmacokinetics, clinical trials, and pharmaceutical researches. Phytotherapy Research. 2024;38(2):880-911. PMID: 38088265. DOI: 10.1002/ptr.8066. PubMed.
14. Di Stadio A, et al. Treatment of COVID-19 olfactory dysfunction with olfactory training, palmitoylethanolamide with luteolin, or combined therapy: a blinded controlled multicenter randomized trial. European Archives of Oto-Rhino-Laryngology. 2023;280(11):4949-4961. PMID: 37380908. DOI: 10.1007/s00405-023-08085-8. PubMed.
15. Naiki T, et al. Preliminary Evidence on Safety and Clinical Efficacy of Luteolin for Patients With Prostate Cancer Under Active Surveillance. Prostate Cancer. 2025:8165686. PMID: 40046611. DOI: 10.1155/proc/8165686. PubMed.

Nota redakcyjna: artykuł ma charakter edukacyjny. Dane z badań przedklinicznych apigeniny i luteoliny nie są dowodem skuteczności klinicznej. Wynik preparatu wieloskładnikowego nie powinien być automatycznie przypisywany jednemu flawonowi.